Make your own free website on Tripod.com

   Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΠΙΕΡΙΑΣ

Αρχαία Πύδνα - Κάστρο Πλαταμώνα - Λείβηθρα

Αρχαία Πύδνα

Στη δυτική ακτή του Θερμαϊκού, 1 χλμ. νότια του Μακρυγιάλου, διατηρούνται τα ερείπια του κάστρου και της βυζαντινής επισκοπής Κίτρους. Τα ερείπια αυτά, μαζί με τη δυτική πύλη του κάστρου (απέναντι από το ναό), τα θεμέλια πανδοχείου, λουτρού και μικρής μονόχωρης βασιλικής, αποκαλύφθηκαν την περίοδο 1983-1992 με τις ανασκαφές της Εφορείας Βυζαντινών Αρχαιοτήτων Θεσσαλονίκης. Αποτελούν τα μόνα ορατά σήμερα υπολείμματα της βυζαντινής Πύδνας, που τον  6°-7° αι. ονομάσθηκε Κίτρος και υπήρξε μέχρι τον 14° αι. η σημαντικότερη πόλη της μεσαιωνικής Πιερίας.

 

Μέσα στο κάστρο εντοπίσθηκαν τμήματα δύο παλαιοχριστιανικών βασιλικών του 4ου και 6°" αι., η τελευταία από τις οποίες πυρπολήθηκε κατά την άλωση του φρουρίου από τους Βούλγαρους, γεγονός που τοποθετείται μεταξύ των ετών 913-924. Στη θέση της ιδρύθηκε στο τέλος του 10ου αι. μια μεγαλόπρεπη βασιλική μεταβατικού τύπου με τρούλο και περίστωο, διαστάσεων 23,20X16,60μ., που ήταν κοσμημένη με ψηφιδωτά, τοιχογραφίες και αξιόλογα γλυπτά και υπήρξε ο επισκοπικός ναός του Κίτρους.

Το Κίτρος που υπήρξε έδρα κατεπανικίου (υποδιαίρεση διοικητικών τμημάτων της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας) υπαγόμενου στο θέμα (διοικητικό τμήμα) Βεροίας, αναδείχθηκε τον 11° και 12° αι. σε κέντρο παραγωγής κεραμικής και σε δραστήριο εμπορικό λιμάνι, όπως έδειξε η ανασκαφή εργαστηρίου κεραμικής με φούρνο και πανδοχείου με λουτρό του 12ου αι. στην περιοχή του λιμανιού. Την ακμή του διέκοψε η άφιξη των Φράγκων το 1204, οι οποίοι σύμφωνα με τα ανασκαφικά στοιχεία πρέπει να κυρίευσαν το κάστρο ύστερα από πολιορκία και να πυρπόλησαν στη συνέχεια όλο τον οικισμό.

Μετά την πυρπόληση της επισκοπικής εκκλησίας, οι κάτοικοι ίδρυσαν στην περιοχή του λιμανιού μικρό μονόχωρο ναό δίπλα στο πανδοχείο, στο εσωτερικό και τον περιβάλλοντα χώρο του οποίου ανασκάφηκε νεκροταφείο με λακκοειδείς και κεραμοσκέπαστους τάφους. Το 1343, κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου μεταξύ Ιωάννη Ε' Παλαιολόγου και του διεκδικητή του θρόνου Ιωάννη Καντακουζηνού, το κάστρο πολιορκήθηκε και κυριεύθηκε από τον εκπρόσωπο του νόμιμου αυτοκράτορα Ιωάννη Απόκαυκο και το φθινόπωρο του ίδιου χρόνου από τον τούρκο ναύαρχο Αμούρ.

Εγκαταλείφθηκε λόγω των πειρατικών επιδρομών στο τέλος του 15ου αι., οπότε οι κάτοικοι του μετοίκισαν στον σημερινό οικισμό του Κίτρους.

 

Κάστρο Πλαταμώνα

Πρόκειται για ένα από τα πιο επιβλητικά και σημαντικά Κάστρα του ελλαδικού χώρου. Χτισμένο στις νοτιοανατολικές υπώρειες του Ολύμπου, δεσπόζει στο δρόμο που ενώνει τη Μακεδονία με τη Θεσσαλία. Από την ανατολική του πλευρά ελέγχει όλη τη θαλάσσια περιοχή. Η θέση του στη δίοδο Μακεδονίας - Θεσσαλίας έκανε αυτό το Κάστρο κλειδί για τον έλεγχο της Μακεδονίας.

  Μαζί με το Κάστρο της Κασσάνδρας ήταν οι φύλακες του Θερμαϊκού κόλπου. Πριν την κατασκευή της βυζαντινής οχύρωσής του, ήταν η θέση της αρχαίας Ηράκλειας, η οποία χτίστηκε πιθανόν τον 5ο αι. π.Χ.

Ηλικίας ήδη 10 αιώνων, αλλά καλά συντηρημένο και επιβλητικό, φιλόξενο και προσιτό στους επισκέπτες, δεσπόζει σε όλη τη νότια Πιερία. Το Κάστρο μνημονεύεται για πρώτη φορά το 13ο αι., αλλά όπως έδειξαν οι πρώτες ανασκαφικές έρευνες του 1989, ήδη στη Μεσοβυζαντινή περίοδο (10ος - 11ος αι.) τα τείχη του πρέπει να περιέκλειαν τουλάχιστον ένα Ναό και οικισμό. Το 1204 κυρίαρχος του Κάστρου γίνεται ο Φράγκος Rolido Pice, ο οποίος το επισκευάζει, το αναμορφώνει και του δίνει την εικόνα που έχει σήμερα.

Στη μακραίωνη ιστορία του, κατοικήθηκε από Βενετούς, Βυζαντινούς και Τούρκους, ενώ έγινε θέατρο πολεμικών επιχειρήσεων και μαχών μέχρι και την πρόσφατη ιστορία (πολιορκία Σαχτούρη το 1897, αντίσταση Νεοζηλανδικών στρατευμάτων το 1941), λόγω της μεγάλης στρατηγικής σημασίας του.

  Σήμερα, χάρη στις αναστηλωτικές εργασίες για τη συντήρηση και αναπαλαίωσή του, που ξεκίνησαν το 1989 από την 9η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων Θεσσαλονίκης, το Κάστρο δεν είναι μόνο επισκέψιμο από χιλιάδες λάτρεις της ιστορίας απ' όλο τον κόσμο, αλλά φιλοξενεί το καλοκαίρι μουσικές συναυλίες και πολλές πολιτιστικές εκδηλώσεις (Φεστιβάλ Ολύμπου).

 

Λείβηθρα

Αρχαία πόλη με ακρόπολη, πατρίδα του μυθικού Ορφέα, κτισμένη ανάμεσα στην Παλιά Λεπτοκαρυά και την Σκοτίνα, στην είσοδο της μεγάλης πτυχής που χωρίζει τον Κάτω από τον Άνω Όλυμπο. Στην περιοχή ρέουν αλλεπάλληλοι χείμαρροι που συμβάλλουν στην κοινή κοίτη του χειμάρρου της Ζηλιάνας.

Η Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσσαλονίκης ανακοίνωσε την ανακάλυψή της το 1954.

Ο αρχαιολογικός χώρος έχει συνολική έκταση πάνω από 1500 στέμματα (πόλη, ακρόπολη, νεκροταφείο, κλπ.), περιβάλλεται από τις κοίτες των χειμάρρων που καλύπτονται από αιωνόβιο πλατανόδασος. Αποτελεί συνέχεια του κηρυγμένου ιστορικού και αρχαιολογικού χώρου του ορεινού όγκου του Ολύμπου και περιλαμβάνει:

α. Περιτειχισμένη αρχαία Ακρόπολη, (έκτασης 15 στρεμμάτων περίπου) που φαίνεται ότι εγκαταλείφθηκε στα ελληνιστικά χρόνια. Μέρος της έχει καταρρεύσει στην κοίτη του χειμάρρου Γρίβα, ενώ στις υπόλοιπες πλευρές σώζεται ο αρχαίος περίβολος, κτισμένος με γωνιασμένους λίθους.

β. Αρχαίο οικισμό που εκτείνεται στα υψώματα βορειοδυτικά της Ακρόπολης. Χρονολογείται από τα προϊστορικά ίσως χρόνια μέχρι και τα βυζαντινά.

γ. Αρχαία Νεκροταφεία, που χρονολογούνται από τα προϊστορικά χρόνια έως και τα ελληνιστικά (Μυκηναϊκό, Πρώιμης Εποχής του Σιδήρου και των ιστορικών χρόνων).

Τμήματα τοίχων από αργολιθοδομή, δάπεδα εσωτερικών χώρων, εξωτερικά λιθόστρωτα, νομίσματα και ειδώλια είναι τα βασικά ευρήματα των ανασκαφών, που βρίσκονται σε πρώιμο στάδιο.